Afscheid Jan Straatman

Van het afscheidsfeest van Jan Straatman is een prachtige serie foto's gemaakt door zijn schoonzoon Henny. De foto's zijn te bekijken via de volgende website:
Foto's Jan Straatman

Jan Straatman

Op vrijdagmiddag 5 november nam Jan Straatman (80) afscheid als voorzitter van Stichting AidsCare. Stichting AidsCare en het Buddyproject Noordoost Brabant hebben geweldig veel te danken aan hun oprichter. En ook het COC mag dankbaar zijn.

Jan Straatman is, na zijn ‘late’ coming-out, vanaf medio tachtiger jaren actief in het COC, waarbij twee zaken zijn bijzondere aandacht hadden: Kerk & Homofilie, en Aidszorg. Jan vertelt: Ik ben met aidszorg begonnen uit opstandigheid. Ik nam deel aan een gespreksgroep in Amsterdam waar ook pater Jan van Kilsdonk bij betrokken was, en ik merkte daar in direct persoonlijk contact hoe heilzaam aidszorg was. Ik kon het niet verkroppen dat wij in Brabant niks op dit gebied hadden. Aids was een geheimzinnige dodelijke vijand die tot de dood leidde, maar ook het leven vóór de dood verwoestte: men was bang voor de geringste aanraking. Patiënten werden verstoten, genegeerd, vermeden. Ik had juist mijn opleiding als psychotherapeut voltooid, en mijn besluit stond vast: hier ga ik wat aan doen.

Jan volgde samen met zes andere COC-vrijwilligers en GGD-ers een opleiding tot buddy, en het Bossche Buddyprojekt was geboren (1987). In de jaren daarna werd de buddyzorg uitgebreid met de aanpak van aidspreventie. Gestaag werd door trainingen de deskundigheid verhoogd, en ook de financiering werd structureel uitgebouwd (Via GGD, Zorgverzekeraars en de AWBZ). Naast de primaire zorg heeft Jan daarbij altijd een belangrijk accent gelegd op de levensbeschouwelijke component. Hij zocht en vond de steun van verschillende kerkelijke genootschappen, o.a. bij ds. Van Drie, ds. Van Tilburg en monseigneur Bluyssen. Waarom die nadrukkelijke link? Jan: Iedere terminale patiënt stelt zichzelf wezensvragen. Ik? Waarom? Waarheen? Waartoe? Een begeleider moet oog en oor voor zingeving hebben wil hij/zij echt bij de patiënt kunnen geraken. Aanraken betekent kunnen raken én geraakt worden. Ik herinner me die tijd waarin aids een donker spook was, als een tijd van grote solidariteit tussen buddies en maatjes (patiënten), maar ook tussen buddies onderling. De angst voor de ‘vijand’ gaf een sterke band en een brandende nieuwsgierigheid naar iedere vorm van kennis om de begeleiding en de medicatie te verbeteren. De vijand moest ontweken, misleid en uiteindelijk verslagen worden. Ieder winstpuntje gaf voldoening omdat ieder verlies zo absoluut was.

In de negentiger jaren wordt het buddywerk uitgebouwd. Jan wordt lid van het Dagelijks Bestuur van de Nederlandse Buddyliga, en treedt als vertegenwoordiger hiervan op tijdens de negende WereldAidsConferentie in Berlijn (1993). Jan wordt voorzitter van de Aidswerkgroep (COC, het Beraad van Kerken, de GGD). Samen met Monica Overmars (GGD) is hij de drijvende kracht achter de oranisatie van de Nationale WereldAidsdag op 1 december 1996 in ‘s-Hertogenbosch. In die periode bewerkstelligt hij samenwerking van de diverse buddyprojecten in Brabant en Limburg, daarbij ligt een sterk accent op training en begeleiding.

Naast het regionale en nationale buddywerk werd zijn aandacht getrokken door het internationale karakter van de ramp die hiv-besmetting toen was. Hij hoorde van projecten in Thailand en wilde die met eigen ogen zien. Maar toen hij er naartoe gereisd was en de situatie zag was hij meteen verloren: hij wilde helpen. Hij ging jaarlijks twee keer naar Thailand (LopBuri en Tatako) niet alleen om hulp te organiseren (medicijnen, lakens, luiers, ventilatoren, drinkwater etc.), maar daarnaast ook om zelf de handen uit de mouwen te steken. Om de patiënten, naast de elementaire zorg, persoonlijke aandacht en nabijheid te geven. In die tijd waren al deze patiënten ten dode opgeschreven. Hij wilde ze, samen met andere vrijwilligers, helpen “To die with dignity”. Zo ging hij terminale patiënten een luier omdoen, een massage geven, helpen met eten, bedden verschonen, een praatje maken, bij hen blijven op hun laatste moment. Jan: Natuurlijk is het moeilijk. Af en toe moet je zelf ook wel een traan of een vloek wegwerken. Iedere dag sterven er zes tot acht mensen. Maar je moet eens weten wat je voor die mensen betekent, gewoon door aanwezig te zijn. Dat laat je niet meer los. Het is niet alleen geven, je wordt er zelf ontzettend rijk van. Je krijgt er een heel andere kijk door op je eigen leven, dat alleen al maakt gelukkig.

Tot op hoge leeftijd heeft Jan zijn energie gestoken in AidsCare en Buddyzorg. Ondanks serieuze hartproblemen ging hij door (Ja hoor, de dokter vindt het goed.) Een paar jaar geleden werd echter zijn missie naar Thailand abrupt ter plekke afgebroken. Een herseninfarct, waarvan hij lichamelijk slecht gedeeltelijk herstelde reduceerde zijn mogelijkheden om zich in te zetten. De jaren stegen (gelukkig, dat wel), mensen vielen weg, zoals met name zijn steun en toeverlaat bij AidsCare wijlen Gerard Vriens, en: Alles verandert, en dat is maar goed ook. Nu de de hiv-infectie veranderd is van een terminale ziekte in een chronische aandoening en daarmee ook het buddywerk wezenlijk gewijzigd en nu ook de organisatie AidsCare en Buddyzorg met de tijd mee ontwikkelt vind Jan het moment gekomen om afscheid te nemen. Voor zover er sprake is van een afscheid, bij iemand die zoveel van blijvende waarde bij zoveel mensen heeft achter gelaten.

Jan van Velthoven

terug naar het begin